DEVLET ŞEKİLLERİ VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ

DEVLET ŞEKİLLERİ VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ

Devlet;  bir insan topluluğunun sınırları belirli bir toprak parçası üzerinde siyasal bir iktidar altında örgütlenmesidir. Devletin üç unsuru bulunur; insan topluluğu, toprak(ülke) ve egemenliktir.

Devletin Biçimleri

  • Teşkilat yapısına göre
  • Egemenliğin kaynağına göre
  • Ekonomik yapılanmaya göre
  • Hukuki yapılanmaya göre

  1. Teşkilat Yapısına Göre Devletler

  •  Üniter Devlet: Bütün yetkilerin tek merkezde toplandığı, tek yasama, yürütme ve yargı sistemi ile merkezi otoritenin sağlandığı devlet biçimidir. Türkiye, Fransa, Yunanistan gibi.

  • Federal Devlet: Federe devletlerin ya da eyaletlerin ortak bir anayasa etrafında bir araya gelmesiyle oluşmuş devlet biçimidir. Her eyaletin kendi yasama,  yürütme, yargı organları bulunur ve kendi anayasaları vardır. ABD, Rusya, Kanada, İsviçre gibi.

  • Konfederal Devlet: Birden fazla bağımsız devletin uluslar arası hukuki yapılarını korumak amacıyla kurdukları devlet şeklidir. Konfedere devletlerin hem iç hem dış bağımsızlıkları vardır.
  • 2)  Egemenliğin Kaynağına Göre Devletler

  • Monarşik Devlet:  Mutlak ve meşruti olmak üzereye ikiye ayrılır.
  • Mutlak Monarşi: Egemenliğin tek kişiye dayandığı devlettir. Kral, imparator, padişah gibi
  • Meşruti Monarşi: Tek kişi iktidarı yanında meclislerinde bulunduğu devlettir.
  • Oligarşik Devlet: Egemenliğin belirli bir sınıf veya zümreye ait olduğu yönetim biçimi

  • Teokratik Devlet: Egemenlik kaynağının dine dayalı olduğu devlettir.

  • Demokratik Devlet: Halkın devlet yönetimine katıldığı devlettir.

3.Ekonomik Yapılanmaya Göre Devletler

  • Kapitalist Devlet: Üretim araçlarının özel mülkiyete dayalı olduğu devlet biçimidir.
  • Sosyalist Devlet: Üretim araçlarının devletin mülkiyetinde olduğu devlettir.
  • Sosyal Devlet: Kapitalist ve sosyalist sistemin bazı özelliklerinin bir arada bulunduğu karma ekonomik sistemli devlettir.

4.Hukuki Yapılanmaya Göre Devlet

  • Mülk Devleti: Devletin yöneticinin mülkü olarak gördüğü devlet.
  • Polis Devleti: Yöneticilerle yöneten arasında hiçbir hukuki bağın olmadığı devlettir.

  • Hukuk Devleti: Faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan ve vatandaşlara hukuki güvenlik sağlayan devlettir.

Hükümet Sistemleri

  • Hükümet sistemleri Kuvvetler birliği ve Kuvvetler ayrılığı olarak ikiye ayrılır.

  • Kuvvetler Birliği: Mutlak Monarşi, Meclis Hükümeti Sistemi, Diktatörlük

  • Kuvvetler ayrılığı: Parlamenter Sistem, Başkanlık Sistemi, Yarı başkanlık sistemi

Kuvvetler Birliği Sistemi

  • Yasama yürütme ve yargı organlarının tek bir organda birleştiği hükümet sistemidir.
  • Bir devlet başkanlığı makamı yoktur. Meclis başkanı aynı zamanda devlet başkanıdır.
  • 1921 Anayasası meclis hükümeti sistemini benimsemiştir.

Kuvvetler Ayrılığı Sistemleri

  • Yasama yürütme erklerinin ayrı organlar tarafından yürütüldüğü hükümet sistemidir.

Parlamenter Sistem

  • Yasama ve yürütme arasında yumuşak ve işbirliğine dayalı bir ayrılık vardır.
  • Yürütme iki başlıdır: Devlet başkanı ve bakanlar kurulu
  • Aynı kişi hem yasamada hem yürütmede görev alabilir.
  • Almanya, İtalya örnek olarak verilebilir.

Başkanlık Sistemi

  • Yasama ve yürütme arasında sert bir ayrılık vardır.
  • Yürütme organı tek kişiliktir.
  • Başkan halk tarafından seçilir.
  • ABD, TÜRKİYE, Brezilya, Arjantin

Yarı Başkanlık Sistemi

  • Yürütme organı iki başlıdır. Cumhurbaşkanı ve meclis içinden çıkan bakanlar kurulu
  • Yasama organı yürütme organını güvensizlik oyuyla düşürebilir.
  • Devlet başkanı bakanlar kurulunu görevden alabilir.
  • En belirgin olduğu ülke Fransa

Demokrasi

  • Ülkedeki vatandaşların organizasyon veya devlet politikalarına yön vermede eşit hakka sahip olduğu yönetim biçimidir.

Demokrasi Özellikleri

  • Seçimle iş başına gelen organlar
  • Düzenli aralıklarla tekrarlanan seçimler
  • Serbest seçimler
  • Birden çok siyasi parti varlığı
  • Muhalefetlerin iktidar olma şansı
  • Medya özgürlüğü
  • Temel hakların güvence altında olması

Demokrasinin Dayandığı Temel İlkeler

  • Milli egemenlik
  • Özgürlük
  • Eşitlik
  • Çoğulculuk

Demokrasinin Uygulanma Biçimleri

  • Doğrudan Demokrasi: Halkın tamamının alınan kararlara katılması seklinde uygulanır.Günümüzde uygulanmamaktadır.
  • Yarı Doğrudan Demokrasi: Seçimle işbaşına gelmiş meclis ve yöneticiler varsa da bazı kararlar seçmenlerin doğrudan katılımıyla alınır.Yarı doğrudan demokrasinin araçları; Referandum, halk vetosu, halk girişimi, temsilcilerin azli

  • Referandum: Parlemonta tarafından kabul edilen veya edilecek olan bir kanun metninin halkın onayına sunulmasına denir.
  • Temsilcilerin azli: Halkın, çalışmasından memnun kalmadığı temsilcileri görevden almasına imkân veren usuldür.

  • Temsili demokrasi: Halkın seçtiği temsilcilerin halk adına karar alması. Türkiye temsili demokrasiye örnektir.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİ’NİN TEMEL NİTELİKLERİ

a)İnsan haklarına saygılı devlet:

  • Yaşama hakkı, işkence yasağı, düşünce ve kanaat özgürlüğü

b)Atatürk Milliyetçiliğine bağlı devlet:

  • Dil, din, ırk ayrımını reddeder.
  • Laiktir.
  • Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür ilkesiyle birlikte yaşama arzusu Türklüğün önemli unsuru olarak benimsemiştir.

c)Demokratik Devlet:

  • Temel siyasi karar organlarının genel oya dayanan seçimle oluşması
  • Birden çok siyasi parti varlığı.
  •   Muhalefetlerin iktidar olma şansı
  • Temel hakların güvence altında olması

d)Laik Devlet:

  • Devletin resmi bir dini yoktur.
  • Din ve devlet işleri birbirinden ayrılmıştır.
  • Dine dayalı bir hukuk sistemi getirilemez.
  • Din hizmetleri kamu hizmeti olarak görülür.

e)Sosyal Devlet:

Amaçları

  • Sosyal refah
  • Sosyal güvence
  • Gelir dağılımında adalet
  • Fırsat eşitliği

Araçları

  • Vergide adalet
  • Planlama
  • Kamulaştırma
  • Devletleştirme
  • İstihdamın geliştirilmesi
  • Sosyal ve ekonomik hakların güvence altına alınması

f)Hukuk Devleti:

  • Temel haklar güvence altındadır.
  • Yargı bağımsızlığı sağlanmıştır.
  • Kuvvetler ayrılığı benimsenmiştir.
  • Anayasanın üstünlüğü kabul edilmiştir.
  • Kanun önünde herkes eşittir.
  • Kanuni hakim güvencesi
  • İdarenin mali sorumluluğu bulunmaktadır.
  • İdare yaptığı eylemlerden dolayı yargı denetimine tabidir.

Seçimlerde Geçerli Olan İlkeler

  • Eşit oy: Fark gözetmeksizin herkesin 1 oy hakkı vardır.
  •  Seçimlerin Serbestliği: Hiçbir baskı ve zorlama olmasızın vatandaşın özgürce oy kullanması
  • Gizli Oy: Seçmenler iradelerini baskıdan uzak olarak oylarına yansıtmalıdır.
  • Genel oy: Irk, cinsiyet, din, mezhep düşünce ayrımı gözetilmeden tüm vatandaşların oy kullanmasıdır.
  • Tek dereceli seçim: 1946’dan beri uygulanan tek dereceli seçimdir.
  • Açık sayım ve döküm: Seçim neticelerinde hile yapılmasını engellemek amacıyla oyların herkesin önünde sayılması.
  • Çoğulculuk ilkesi: Seçimlerde birden çok parti ve adayın olmasıdır.

Anayasa Türleri

  • Yumuşak Anayasa: Kabul edilmesi veya değiştirilmesi yasalarla aynı prosedüre tabi anayasadır. 1921 Anayasası tek yumuşak anayasasıdır.

  • Çerçeve Anayasa: Genel ilkeleri düzenlendiği bu ilkelerin uygulanma yöntemlerinin yasalara bırakıldığı anayasadır. 1921 anayasası çerçeve anayasayadır.

  • Sert Anayasa: Değiştirilmesi normal kanunların değiştirilmesine oranla daha zor şartlara bağlanan ve değiştirilemeyecek hükümler içeren anayasadır. 1921 Anayasası dışındakiler sert anayasaya örnektir.

  • Kazuistik (Ayrıntılı) Anayasa: Uzun ve ayrıntılı anayasalardır.1982 Anayasası en kazuistik anayasadır.

DİKKAT! Dünyanın ilk yazılı Anayasası ABD anayasasıdır.

                                         HÜKÜMLER

1.Başlangıç Hükümleri

  • İlk olarak 1961 Anayasasında yer almıştır.
  • Anayasa metnine dahildir.
  • Anayasanın yapılış nedenlerini ve felsefesini açıklar.

Hükümler;

  • Atatürk ilk ve inkılâplarına bağlılık,
  • Çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi,
  • Kuvvetler ayrılığı,
  • Milli egemenlik,
  • Anayasa ve hukuk üstünlüğü,
  • Türk varlığının devleti ve ülkesiyle bölünmezliği,
  • Her Türk vatandaşının onurlu bir hayat sürme ve maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkı,
  • Türk vatandaşlarının milli varlığa karşı hak ve ödevlerde, nimet ve külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellisinde ortak olduğu.

2.Anayasanın Değiştirilemeyecek Hükümleri

  • Devletin Şekli: Türkiye Devleti Cumhuriyettir.(1.Madde)
  • Cumhuriyetin Nitelikleri:
  • İnsan haklarına saygılı.
  •  Demokratik,
  •  Sosyal devlet
  •  Hukuk devleti(2.Madde)
  •  Laik,
  •  Atatürk milliyetçiliğine bağlı,
  • Başlangıçta belirtilen temel ilkelere bağlı

  • Devletin Bütünlüğü, resmi dili, bayrağı, milli marşı ve başkenti
  • Dili Türkçedir.
  • Milli marşı ‘İstiklal Marşı’dır.
  • Başkenti Ankara’dır. (3.madde)
  • Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.

Türk Anayasa Tarihi

  • Senedi ittifak
  • Tanzimat fermanı
  • Islahat fermanı
  • Kanun-i Esasi
  • 1921 Anayasası
  • 1924 Anayasası
  • 1961 Anayasası
  • 1982 Anayasası

Senedi İttifak 1808

  • Türk anayasal tarihinde anayasal gelişmenin ilk adımıdır.
  • Bir anayasa değil anayasal belge niteliği taşımaktadır.

Tanzimat Fermanı

  • İnsan haklarına dair ilk belgedir.
  • Padişah ilk kez kanun üstünlüğünü kabul etmiştir.

Islahat Fermanı

  • Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında eşitlik sağlama amacı gütmüştür.

Kanun-i Esasi

  • Türk tarihinin ilk anayasasıdır.
  • Heyet-i Mebusan ve Heyet-i Ayan adlı iki kanatlı meclis kurulmuştur.

CUMHURİYET DÖNEMİ ANAYASAL SÜRECİ

1921 Anayasası (Teşkilatı Esası)

  • Türkiye’nin tek yumuşak anayasasıdır.
  • Çerçeve anayasadır.
  • Kuvvetler birliği ilkesini benimsemiştir.
  • Milli egemenlik ilkesi benimsenmiştir.
  • Temel hak ve hürriyetlere yer verilmemiştir.

1921 Anayasasında yapılan 1923 değişiklikleri

  • Devletin şekli cumhuriyettir.
  • Devletin dini İslam’dır.
  • Resmi dili Türkçedir.
  • Devletin başkanı Cumhurbaşkanıdır.

1924 Anayasası

  • İlk Sert anayasadır.
  • Kazuistik anayasadır.
  • Kuvvetler birliği görevler ayrılığı sistemini benimsemiştir.
  • Yasama yorumundan bahseden anlayışı benimsemiştir.
  • Başkentin Ankara olduğu belirlenmiştir.
  • Değiştirilemeyecek maddeler ilk kez 1924 Anayasası ile anayasa tarihimize girmiştir.
  • Karma hükümet sistemi mevcuttur.
  • Anayasada değiştirilemeyecek hükümler ilk kez düzenlenmiştir.(Devletin yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğu maddesi)
  • Anayasanın üstünlüğü ilkesi benimsenmiştir.

1924 Anayasasında Yapılan Değişiklikler

  • Devletin dini İslam’dır. İbaresi kaldırılmıştır. (1928)
  • Kadınlara 1930 yılından başlayarak seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
    • 1930——- Belediye Başkanlığı
    • 1933——- Muhtarlık
    • 1934——- Milletvekilliği
  • Seçmen yaşı 18 den 22 ye çıkartılmıştır.
  • Laiklik ilkesi Atatürk ilkeleriyle birlikte anayasaya girmiştir.(1937)
  • Çok partili siyasal yaşama geçilmiştir.(1946)
  • Tek dereceli seçim sistemi benimsenmiştir. (1946)
  • Gizli oy, açık sayım döküm ilkesi benimsenmiştir.

1961 Anayasası

  • Sert anayasadır.
  • Kazuistik anayasadır.
  • Milli Birlik Komitesi tarafından darbe sonrası yapılmıştır.
  • Kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenmiştir.
  • Anayasada başlangıç kısmına yer verilmiştir.
  • Çift meclisli bir yapı olmuştur.
  • Atatürk ilkelerinden sadece laiklik doğrudan yer almıştır.
  • İlk kez siyasal partilerle ilgili hükümler getirilmiştir.
  • TRT ve üniversitelere özerklik verildi.

1961 Anayasasında Yapılan 1971-1973 Değişiklikleri

  • Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisi verildi.
  • Memurlara sendika kurma yasağı getirildi.
  • Üniversitelerin özerkliği azaltılmıştır.
  • TRT’nin özerkliği kaldırılmıştır.
  • Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ile Devlet Güvenlik mahkemeleri kurulmuştur.(DGM ler 2004 yılında kaldırılıp görevleri ağır ceza mahkemelerine bırakılmıştır.)
  • MGK’nın görevi yardımcılık etmek yerine tavsiye etmek olarak değiştirilmiştir.

1982 Anayasası

  • Halen yürürlükte olan anayasadır.
  • Devlet denetleme kurulu kurulmuştur.
  • 12 Eylül 1980 Darbesinin eseridir.
  • Türk Anayasa tarihindeki en sert anayasadır.
  • Yürütme organı güçlendirilmiştir.
  • Otoritenin ağırlığı artmıştır.
  • Çoğunlukçu demokrasi modelini benimsemiştir.

1961 ve 1982 Anayasası Arasındaki Benzerlikler

  • Her iki anayasada da darbe sonucu oluşmuştur.
  • Her iki anayasada da kurucu meclis tarafından hazırlanmıştır.
  • Her iki anayasada da Kurucu meclisin sivil kanadı seçimle oluşmamıştır.
  • Halk oylamalarıyla kesinleşmişlerdir.

1961 ve 1982 Anayasası Arasındaki Farklar

1961 Anayasası

  • Demokrat parti hariç diğer partiler anayasa hazırlık sürecine katılmıştır.
  • Halk oylamasıyla sonucu anayasa kabul edilmezse ne yapacağı bellidir.
  • Sadece anayasa oylanmıştır.
  • Anayasa değişikliklerinde onay safhası yoktur.
  • Yasama organı çift başlıdır.

1982 Anayasası

  • Siyasi partiler kapatıldı.
  • Anayasa halk oylama sonucu kabul edilmezse ne yapacağı belirsizdir.
  • Yasama organı tek başlıdır.
  • Cumhurbaşkanlığı seçimi halk oylamasıyla birleştirilmiştir.

DEVLET ŞEKİLLERİ VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ

DEVLET ŞEKİLLERİ VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ İKİLİ TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

DEVLET ŞEKİLLERİ VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir