TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER

                         TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER

Niteliği;

  • Herkes, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez, kişiliğine bağlı hak ve hürriyetlere sahiptir.

Kötüye Kullanılması;

  • Anayasa’da yer alan hak hürriyetlerin hiçbiri;
  • Devlet’in ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı,
  • İnsan haklarına dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Sınırlanması;

  • Kanunla sınırlanır.
  • Anayasanın sözüne ve ruhuna
  • Demokratik toplum düzenine,
  • Laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

Kullanımının Durdurulması;

  • Seferberlik,savaş, sıkıyönetim ya da olağanüstü hal durumunda,milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek şartıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen ya da tamamen durdurulabilir veya tedbirler alınabilir.

                                                Kişinin Hakları ve Ödevleri

Özel Hayatın Gizliliği;

  • Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.
  • Kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emri olmadan; kimsenin üstü, özel eşyası ve kağıtları aranamaz ve el konulamaz.
  • Herkes, kendiyle ilgili verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir.

Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü

  • Herkes bu hakka sahiptir.
  • Kanunlarla sınırlanabilir;
  • Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik kalkınmayı sağlamak, sağlıklı ve düzenli şehirleşmeyi sağlamak,
  • Seyahat hürriyeti ise suç soruşturma ve kovuşturma sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amaçları ile kanunla sınırlanabilir.

Dernek Kurma Hürriyeti

  • Herkes, önceden izin almadan dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hakkına sahiptir.
  • Dernekler, kanunun öngördüğü hallerde hakim kararıyla kapatılabilir ya da faaliyetten alınakonulabilir.

NOT: Derneklerle ilgili esaslar vakıflarla da ilgili olarak uygulanır.

Suç ve Cezalara İlişkin Esaslar;

  • Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez,
  • Ceza ve ceza yerine geçen güvenli tedbirleri ancak kanunla konulur.
  • Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. (Masumiyet Karinesi)
  • Kanuna aykırı olarak bulunmuş bulgular delil olarak kullanılmaz.(2001 değişikliği)
  • Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez.(2004 değişikliği)

Sosyal  ve Ekonomik Haklar ve Ödevler

Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları

  • Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayalıdır.
  • Devlet ailenin huzur ve refahını özellikle anne ve çocukların korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.
  • Devlet, her türlü istismara şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.

Kamulaştırma

  • Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, egrçek karşılıklarını peşin ödemek koşulu ile, özel mülkiyettebulunan ve taşınmaz malların tamamını ya da bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usüllere göre kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir.
  • Kamulaştırma bedeli nakden ve peşin ödenir.
  • Kanunun taksitle ödemeyi tercih ettiği zaman ise ödeme süresi 5 yılı aşmaz.
  • Taksitlendirme ya da herhangi bir nedenle ödenmemiş kamulaştırma bedeli alacaklılar için en yüksek faiz uygulanır.

Sendika Kurma Hakkı

  • Kimse bir sendikaya üye olma ya da üyelikten çekilmeye zorlanamaz.
  • Aynı zamanda ve aynı iş kolunda birden zla sendikaya üye olunamaz’ hükmü 2010 anayasa değişikliği ile kaldırılmıştır.

Toplu İş Sözleşmesi ve ve Toplu Sözleşme Hakkı

  • Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.
  • İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir.
  • Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir.

NOT: ‘Aynı iş yerinde, aynı dönem içinbirden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz.’ hükmü 2010 anayasadeğişikliği ile kaldırılmıştır.

Grev ve Lokavt Hakkı

  • Toplu iş sözleşmesi yapılması esnasında uyuşmazlık çıkması durumunda işçiler grev hakkına sahiptir.
  • Grev hakkı ve lokavt iyiniyet kurallarına aykırı ,toplum zaraına ve milli serveti tahrip edecek şekilde kullanılmaz.
  • Uyuşmazlıklar Yüksek Hakem Kurulunca çözüme kavuşturulur.
  • Greve katılmayanların çalışmaları hiçbir şekilde engellenemez.

Siyasi Hak ve Ödevler

Türk Vatandaşlığı

  • Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk’tür.
  • Türk anne ya da babanın çocuğu Türk’tür.
  • Vatandaşlık kanunun gösterdiği şartlarda kazanılır ve kaybedilir.
  • Hiçbir Türk vatanına bağlılıkla bağdaşmayan bir eylem de bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.
  • Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili kara ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz.
  • Türk vatandaşlığı ‘nüfüs kaydı, pasaport ,nüfus cüzdanı’ ile ispatlanabilir.

Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakları

  • 18 yaşını doldurmuş her Türk genci oy kullanabilir.
  • Oy kullanamayanlar;
  • Silah altındaki er ve erbaşlar
  • Askeri öğrenciler
  • Taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza ve infaz kurumunda bulunda hükümlüler.

Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Ayrılma

  • Vatandaşlar bu haklara sahiptirler.
  • Parti üyesi olmak için 18 yaşını dolduruş olma zorunluluğu vardır.
  • Üye olamayanlar;
  • Hakimler ve savcılar
  • Silahlı kuvvetler mensupları
  • Sayıştay dahil yüksek yargı mensupları
  • Yükseköğretim öncesi öğrenciler
  • İşçi niteliği taşımayan kamu personelleri

NOT: Yükseköğretim elemanlarının üyeliğiancak kanunla düzenlenebilir.

Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar

  • Siyasi partiler ticari faaliyetler yapamazlar.
  • Gelir-giderleri amaçlarına uygun olmalıdır. Bu kural kanunla düzenlenir.
  • Bir siyasi partinintüzüğü ve programının 68.maddenin 4.fıkrası hükümlerine aykırı bulunması halinde temelli kapatma kararı verilir.
  • Parti kurucusu, denetçisi,üyesi,yöneticisi, siyasi partinin temelli kapatılması kararı ile resmi gazetede yayımlanmasından başlayarak 5 yıl boyunca başka bir partinin kurucusu, denetçisi, üyesi ve yöneticisi olamazlar.

NOT: Siyasi partilerin mali destek alabilmeleri için ülkedeki oyların en az %3’ünü almaları gerekir.

Dilekçe, Bilgi edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı

  • Herkes kamu denetçisine başvurma ve bilgi edinme hakkına sahiptir.
  • TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulan kamu denetçiliği kurumu idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceler.
  • Kamu başdenetçisi TBMM tarafından gizli oy usulü ile 4 yılda bir seçilir.

TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER DOĞRU YANLIŞ SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir