TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI

TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI

1)TARIM

Tarım Tipleri

İntansif Tarım

  • Modern tarım yöntemi.
  • Geniş ovalarda yapılır.
  • Modern teknikler kullanılır.
  • Makine gücü fazlaca kullanılır.
  • İklime bağlılık azdır.
  • Yüksek verim sağlanır.
  • Sulama, gübreleme, tohum ıslağı

Ekstansif Tarım

  •  İlkel-kaba-kötü tarım yöntemidir.
  • Engebeli yerlerde yapılır. Modern tarım teknikleri yoktur.
  • İnsan emeği fazlaca vardır. Doğaya bağımlıdır.
  • Doğu Karadeniz’de görülür.

Nadas Tarımı

  •  Toprağın boş bırakılmasıdır.
  • 1 yıl ürün ekilmez
  • Boş bırakıldığı için erozyona neden olur.
  • Ekonomik kayıp vardır.
  • Sulama var ise nadas azalır.
  • Nöbetleşe ekim yapılmalı
  • En çok İç Anadolu en az Karadeniz’de nadasa bırakılır.

Nöbetleşe Tarım

  • Her yıl farklı ürün ekilmesi demektir.(Tahıllar, Baklagiller, Yumru Köklüler)
  • Nadası azaltır. Erozyonu da azaltır.
  • Ürün artışı sağlar.

Tarımın Ekonomideki Yeri

  • Çalışan nüfusun % 24’ü tarımdan geçinmektedir.
  • Dış satımın %4 ü tarım ürünüdür.
  • Tarımsal yeterlilik yüksektir.
  • Pek çok sanayiye ham madde sağlar.
  • Kırsalda temel geçim kaynağıdır.
  • Verimlilik artmaktadır.
  • Tarımsal gelişme ekonomik açıdan yeterli değildir.

Tarımı Geliştirme Yöntemleri

  Sulama

  • Sulama yeterli değildir.
  • İklime bağlılık azalır.
  • Yıldan yıla dalgalanma azalır.
  • Verim ve gelir artar.
  • Ürün çeşidi artar.

DİKKAT !!! GAP ve KOP en büyük sulama projeleridir.

Makineleşme

  • Engebeli yörelerde uygulanmaz.
  • En az makineleşme Karadeniz’dedir.
  • Verimi artırır.En çok Çukurova , Ege Ovaları , İç Anadolu , Güneydoğu Anadolu’dur.
  • Ekili alanda artış ürün kayıplarında azalış sağlar.

Gübreleme

  • Topraktaki azot eksikliğinden dolayı gübre ihtiyacı fazladır.
  • En çok Akdeniz’dedir.En az Karadeniz’de kullanılır.
  • Dış bağımlılık fazladır çünkü doğal gübre yakıt olarak kullanılır.

Arazi Toplulaştırması

  • Dar ve parçalı tarlalar düzgün-tek tarla yapılarak.
  • Bu şekilde;
  • Sulama ve makineleşme artacak.
  • Ekonomik kayıplar azalacak
  • Üretim artacak.
  • En az Doğu Karadeniz’dedir. Engebeden dolayı

Arazi Dağıtımı

  • 1940 larda başladı.
  • En çok dağıtıldığı il Urfa’dır.
  • Tarım topraklarında üretim sağlama amaçtır.

NOT : Tohum ıslahı , çapalama , zirai mücadele diğer tarımı geliştirme yöntemleridir.

Tarımın Gelişmesi Yönünde Çalışanlar

  • Ziraat Bankası
  • TMO
  • Ziraat Odaları
  • Çukobirlik
  • Pankobirlik
  • Fiskobirlik
  • Ziraat fakültesi

Başlıca Tarım Ürünleri

Çay

  • Yıl boyunca yağış sıcaklık, nem, isteyen bir bitkidir.
  • %100 Doğu Karadeniz de yetişir.
  • Dünya üretiminde Türkiye 5.si olmuştur.
  • Asitli, yıkanmış topraklarda yaşar.

Fındık

  • Yıl boyunca nem isteyen bitkidir.
  • Türkiye üretimde Dünya 1.si olmuştur.
  • Psödomakidir.
  • Karadeniz kıyı kuşağı boyunca yetişir.
  • Marmara ve Karadeniz de yetişir.
  • Karadeniz’in tek doğal ürünüdür.

Kenevir

  • Devlet kontrolünde yetiştirilen bitkidir.
  • Uyuşturucu üretiminde de kullanılır.
  • Samsun ve çevresinde üretimine izin vardır.

Pirinç(Çeltik)

  • Devlet kontrolünde üretilir.
  • Sıtma hastalığına sebep olur.
  • Yıl boyunca bataklık ve su çevrelerinde yetişir.
  • En çok Ergene Havzasında üretilir.

Ayçiçeği

  • Yağ üretiminde kullanılır.
  • Vertisol topraklarda yetişir.
  • Trakya’da üretimi yapılır.

Kivi

  • 1990’lardan sonra Türkiye’de tanınmıştır.
  • Kıyı şeridinde yetişebilir.
  • En çok Yalova’da üretilir.

Zeytin

  • Kış ılıklığı isteyen bitkilerdendir.
  • Yağ üretiminde kullanılır.
  • Akdeniz İkliminin doğal ürünüdür.
  • En çok Ege kıyılarında yetiştirilir.

Üzüm

  • En çok Ege’de üretilir.
  • İhraç değeri yüksektir.
  • İklim seçmez, her yerde yetişir.
  • Birçok sanayi kolunda kullanılır.

Haşhaş

  • Devlet kontrolündedir.
  • En çok Türkiye’de üretilir.
  • %95’i ihraç edilir.
  • Dünya’da BM kararı ile üretilir.

Tütün

  • Sulama ile yetiştirilir.
  • Toprak seçer.
  • En çok Ege’de yetişir.
  • Destekleme alımından çıkarılmıştır.

İncir

  • Dünya 1.siyiz üretimde.
  • Kış ılıklığı ister.
  • En çok Ege’de üretilir.
  • Yeterliliği en yüksek tarım ürünüdür.

Gül

  • Isparta üretimde birincidir.
  • Birçok sanayinin hammaddesidir.
  • %90’ı Akdeniz’dedir.

Muz

  • Kış ılıklığı ister.
  • Akdeniz’de mikro klima olarak yetişir.
  • Yeterliliği düşüktür ithal edilir.
  • Antalya, Hatay, Adana, Mersin’de üretimi vardır.

Yer fıstığı

  • Yağlık bir bitkidir.
  • Akdeniz’de 2.sıradadır.
  • Adana-Çukurova çevresinde üretilir.

Turunçgiller

  • Kış ılıklığı ister.
  • Terra-rossa toprağına uyumludur.
  • %1’i Rize’de, %90’ı Akdeniz’de üretilir.
  • İhraç edilir.

Mısır

  • Sulama ile yetişir.
  • En çok Akdeniz’de üretilir.
  • Yağlık bir bitkidir.

Sebzeler

  • En çok Akdeniz’de yetişir.
  • Sonra Ege ve Güney Marmara da yetişir.
  • Konserve sanayi gelişmiştir.

Kayısı

  • En çok Doğu Anadolu’da yetişir. Özellikle Malatya.
  • İklim seçmez.
  • Her yerde yetişir.
  • İhraç değeri yüksektir.

Baklagiller

  • Azot köklüdürler.
  • Yeşil mercimek en çok İç Anadolu’da yetişir.

Buğday

  • En çok İç Anadolu’da Konya’da üretilir.
  • Yaz sıcaklığı ister.
  • Düşük kış sıcaklığından etkilenmez.
  • Unlu mamüller, pastacılık ve içecek sanayinde kullanılır.

Arpa

  • En çok İç Anadolu Konya’da üretilir.
  • Alkollü içecek, hayvan yemi olarak kullanılır.

Şeker Pancarı

  • Sulama ile yetişir.
  • Kıyıda az, Güneydoğu Anadolu’da daha az yetiştirilir.
  • En çok İç Anadolu’da yetiştirilir.(Konya’da)
  • Besi hayvancılığı yapılır.

Elma

  • Her yerde yetişir.
  • İl 1.si Isparta’dır.
  • Sanayi de kullanılır.

NOT: GAP ile birlikte ;

  • Kırmız Mercimek üretimi azaldı.Çünkü kuraklık ister.
  • Üretimi değişmeyen Antep Fıstığıdır.Üretimde dünya 2. siyiz ihraç değeri yüksektir.
  • Pamuk üretimim arttı.Sulama ve yaz kuraklığı ister.Iğdır’da mikro klima ile yetişir.

DİKKAT!!! Fındık , Zeytin ,Antep fıstığı devirli tarım ürünüdür.

NOT: Kış ılıklığı olan Akdeniz’de seracılık en çok gelişmiştir.

Karadeniz’de güneşlenme az olduğundan seracılık yetersizdir.

Ege’de jeotermalle seracılık gelişmeye başlamıştır.

2.HAYVANCILIK

Verimi artırmak için Yapılması Gerekenler

  • Hayvan türleri ıslah edilmeli (Yabancı ırklar getirilmeli)
  • Ahır –besi hayvancılığı teşvik edilmeli
  • Kredi ve hibe verilmeli
  • Veterinerlik geliştirilmeli
  • Erken ve aşırı otlatma yapılmamalı
  • Yem ekimi ve sanayi geliştirilmeli
  • Otlak ve meralar geliştirilmeli
  • Süt danası ve kuzusu kesimi engellenmeli

a.)Büyükbaş Havancılık

2 türü vardır. Ahır besi hayvancılığı , Otlak ve Mera hayvancılığı

Ahır Mera Hayvancılığı

  • Kapalı ortam vardır.
  • Suni yem ile beslenirler
  • Verim yüksektir.
  • İklimden etkilenmezler.
  • Büyük şehir çevresinde gelişmiştir.
  • Pazar gelişmiştir.

NOT: Şeker fabrikası çevresinde yapılabilir.

Otlak ve Mera Hayvancılığı

  • Yaylalar(Çayırlar)
  • Verim düşüktür.
  • İklimden etkilenir.
  • Erzurum-Kars Doğu Karadeniz’de yapılır.

b.)Küçükbaş Hayvancılık

Koyun

  • Sayıca en çok olan hayvandır.
  • Karasallık ve bozkırın fazla olmasından dolayı
  • İklimden etkilenir.
  • İç Anadolu, Doğu Anadolu , Güneydoğu Anadolu’da yetişir.

Kıl Keçisi

  • Akdeniz’de en fazladır.Maki ile beslenir.
  • Teke taşeli platolarında çok beslenir.
  • Verimi düşüktür.Sütü ve kılı için beslenir.

Tiftik Keçisi

  • Ankara ve çevresinde yetişir.
  • Yün üretilir önemi azalmıştır.

c.)Arıcılık

  • Engebeli yağışlı yer olmalıdır.
  • Doğu Karadeniz , Hakkari , Menteşe , Yıldız yörelerinde yaygındır.

NOT: Arıcılıkta verim yüksektir nedeni gezici arıcılıktır.

d.)İpek Böcekçiliği

  • Dut yaprağı ile beslenir.
  • Önemi azalmıştır.
  • Doğal iplik üretilir.
  • Dokuma sanayinde kullanılmıştır.

e.)Kümes Hayvancılığı

  • 1980’lerden sonra gelişti. Nedeni kentleşmedir.
  • Büyükşehir çevresinde gelişmiştir.
  • İklimden etkilenmez.
  • Bolu , Balıkesir, Manisa, Konya,Ankara

NOT : Doğu’ya doğru Pazar koşulları azalır, üretimde azalır.

f.)Balıkçılık

  • Akarsu (Alabalık-sazan)
  • Göl (Van gölü – inci kefali)(Kerevit-Beyşehir)
  • Denizlerde (Karadeniz ,Marmara Ege, Akdeniz)  Balık avlanma azalır , tuzluluk artar , balık çeşidi artar , miktarı azalır.

Balığın En Çok Karadeniz’de Olma Nedenleri

  • Suları serindir.
  • Tatlı su karışımı fazladır.
  • Oksijen fazladır.
  • Plankton fazladır.

NOT : Boğazlar en önemli balık avlanma sahalarıdır.Çünkü akıntıların karşılaşma alanıdır.

DİKKAT!!! Kültür balıkçılığı Ege’dedir. Çünkü girinti çıkıntı fazladır. Ege’deki balıkçı deniz yerleşmesine verilen isim Dalyandır.

Balıkçılığın Gelişememe Nedenleri

  • Sularda kirliliğin fazla olması
  • Usulsüz avlanma fazla
  • Depolama ve soğutma sistemi yetersizliği
  • Balık sanayi yetersiz
  • Teknolojik yetersizlikler
  • Kıyı balıkçılığı yaygın
  • Açık deniz balıkçılığı yok

3.MADEN

DİKKAT!!! Maden çeşidinin en fazla olduğu yer Yukarı Fırat’tır.

Demir

  • Sivas (Divriği ) , Malatya (Hekimhan,Hasan Çelebi) da çıkarılır.
  • Karabük ve Ereğli’de de işlenir. (Enerji kaynağına yakın olduğundan dolayı (Taş kömürü))
  • İskenderun’da da işlenir.(Ulaşım’dan dolayı)

NOT: Kıyıda ise ulaşım, içerdeyse hammadde

Bakır

  • Kastamonu (Küre) , Artvin (Murgul), Rize (Çayeli)çıkarılır.
  • En çok Karadeniz’dedir.
  • Ulaşımdan dolayı Samsun’da işlenir .

Boksit (Alüminyum)

  • Antalya (Akseki) , Konya (Seydişehir) de çıkarılır.
  • Seydişehir’de işlenir ham madde etkilidir.

Krom

  • Rezervi çok fazladır.İhraç edilir.
  • Elazığ (Guleman) Fethiye (Köyceğiz) de çıkarılır.
  • Elazığ (Ham madde ) ve Antalya’da (Ulaşım) işlenir.

Zımpara Taşı

  • Dünya 1.siyiz. En çok Ege’de çıkarılır.
  • Bodrum, Milas, Marmaris’te çıkar.

Barit

  • Rezervi fazladır ihraç edilir.
  • Antalya-Alanya’da çıkarılır.

Bor

  • % 72’si Türkiye’dedir.
  • İhraç edilir.
  • Balıkesir, Eskişehir, Kütahya (Emet), Bursa’da çıkarılır.
  • Kırka (Eskişehir) hammadde , Bandırma (Besir) ulaşımda işlenir.

Fosfat

  • Gübre yapılır.
  • Rezervi ok azdır, ithal edilir.
  • Mardin-Mazıdağı’nda çıkarılır, işlenir.

Mermer

  • Kireçtaşının başkalaşım halidir.
  • Afyon ve Marmara Adası’nda en çok çıkarılır.
  • Rezervi çok fazladır ihraç edilir.

Uranyum 

  • Nükleer santralde enerji kaynağıdır.
  • Çıkarımı yok. Rezervi Yozgat-Sorgun’dadır.

Toryum

  • Nükleer enerji kaynağıdır.
  • Çıkarımı yoktur. Rezervi Eskişehir’dedir.

4.ENERJİ KAYNAKLARI

Taş Kömürü

  • I.Jeolojik zamanda oluştu.
  • %  100 ü Batı Karadeniz’de çıkar.
  • Demir çelik enerji kaynağıdır.
  • Rezervi azdır.İthal edilir.
  • Tozundan elektrik üretilir.
  • Zonguldak- Çatalağzı (Hammadde )
  • Adana- Su gözü (Ulaşım)

Asfaltit

  • Katı petroldür.
  • Tek termik santral Silopi’dedir.
  • Elektrik üretilir.
  • Şırnak Silopi’de bulunur.

Linyit

  • Rezervi çoktur, kalitesizdir.Yaygındır.
  • Elektrik üretilir.
  • Afşin- Elbistan (Kahramanmaraş)-En büyük santraldir.
  • Çayırhan (Ankara), Yatağan (Muğla), Soma (Manisa), Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer (Kütahyada) çıkarılır.
  • Kirlilik bulunur.
  • % 42 si Doğu Anadolu’da
  • % 24 ‘ü Ege’de bulunur.
  • En çok Ege’de çıkarılır.Erişim kolaylığından dolayıdır.

Petrol

  • % 90 sı ithal edilir.En çok ulaşımda tüketilir.
  • İlk olarak Batman (Raman Dağı)’nda bulunur.
  • İlk tesisimiz Batman’dadır. Hammaddeden dolayı
  • İzmit (İpraş), İzmir (Aliağa), Mersin (Ataş)  ulaşım , Kırıkkale (Orta Anadolu ) iç piyasa.

Boru Hatları

  • Kerkük yumurtalık (Irak)
  • Bakü Tiflis Ceyhan hattı (Azerbaycan )

Doğalgaz

  • % 98 i ithal edilir.
  • En çok elektrik üretilir.
  • Rusya , Azerbaycan İran dan alınır işlenir ve elektrik üretilir.
  • Hamitabat (Kırklareli), Akçakoca (Düzce), Çamurlu (Mardin) de çıkarılır.
  • Ovaakça (Bursa), Hamitabat (Kırklareli) , Ambarlı (İstanbul ), Bandırma  (Balıkesir) , İzmir (Aliağa) işlendiği yerler.

YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR

Hidroelektrik (Su Gücü)

  • Potansiyel en fazla Doğu Anadolu’dadır.
  • Üretim en fazla Güneydoğu Anadolu’dadır.
  • Potansiyel ve üretim en az Marmara’dır.
  • Üretim iklimden etkilenir.
  • Atatürk barajı , Keban Barajı ,Karakaya, Hasan Uğurlu , Suat Uğurlu , Oymapınar, Demirköprü ,Deriner barajlarından elektrik üretilir.

Jeotermal

  • Potansiyel en çok Ege’dedir.Nedeni kırıklı yer yapısıdır.
  • Aydın (Germencik) , Denizli (Sarayköy) , Çanakkale (Tuzla)
  • Üretim iklimden etkilenmez.

Rüzgar Gücü

  • İlk rüzgar santrali İzmir Çeşme-Alaçatıdır.(1998)
  • İklimden etkilenir.
  • En çok Ege’dedir.Daha sonra Marmara ve Akdeniz gelir.

Güneş

  • İlk güneş tarlası Şanlıurfa-Birecik’te kurulmuştur.
  • Potansiyel en çok Güneydoğu Anadolu en az Karadeniz’dedir.Nedeni enlem ve bulutluluk
  • Konya, Denizli , Antalya’da da santraller bulunur.

DİKKAT !!! Elektrik üretim Sıralaması

  1. Doğalgaz
  2. Hidroelektrik
  3. Linyit
  4. Taş kömürü
  5. Rüzgar
  6. Jeotermal

5.SANAYİ

  • Sanayi’nin % 56 sı Marmara bölgesindedir.
  • % 1 lif oranla en az Doğu Anadolu’dadır.
  • Sanayinin en büyük sorunu sermaye azlığıdır.
  • En çok bulunanlar; hammadde , pazarlama, iş gücüdür.

Ham Madde

  • Çay-%100 ü Karadenizde’dir.
  • Kağıt- Giresun- Aksu , Kastamonu-Taşköprü , Zonguldak- Çaycuma Muğla-Dalaman , Mersin-Taşucu
  • İlk şeker fabrikaları ; Uşak ve Alpullu (Kırklareli)
  • Ayçiçek yağı – Trakya
  • Zeytinyağı – Ege
  • Unlu mamuller- Konya-Ankara
  • Et, süt , deri – Erzurum-Kars
  • Pamuklu dokuma –Adana
  • Çimento- her yerde

Ulaşım

  • Samsun-Bakır ve Gübre
  • İzmit- Petrol ve Gübre
  • Mersin – Petrol ve Gübre
  • İzmir- Petrol
  • Antalya- Krom ve Barit
  • İskenderun- Demir çelik –Gübre

Enerji

  • Karabük ve Ereğli – (Zonguldak)-Demir Çelik fabrikaları

Sermaye ve Pazar

  • İstanbul –Dokuma,Tütün ve İlaç
  • Kayseri-Dokuma
  • Eskişehir ve Ankara- Uçak fabrikası
  • Otomotiv Sektörü- Sanayinin lokomotifi
  • İstanbul, Adapazarı , İzmit ,  Bursa, İzmir , adana kıyıdaki otomotiv fabrikalarıdır.
  • Ankara , Eskişehir , Konya , Aksaray içerdeki otomotiv fabrikalarıdır.

6.TİCARET

İç Ticaret

  • Canlı bir iç ticaret vardır.Nedenleri;
  • Her tarım ürünü her bölgede yoktur.
  • Her sanayi ürünü her bölgede yoktur.
  • Nüfusun artması
  • Nüfusun dengesiz dağılımı
  • Reklam ve tanıtımın artması
  • Ulaşımın gelişmesi

Serbest Ticaret Bölgeleri

  • Mersin –İlk serbest bölge (1987)
  • Adana                    
  • İstanbul
  • İzmir
  • İzmit
  • Samsun
  • Trabzon
  • Rize,Mardin ,Antep ,Kayseri ,Denizli

b.)Dış Ticaret

  • Dış ticaret açığı- İthalat > İhracat
  • Dış ticaret fazlası – İhracat > İthalat
  • Dış ticaret hacmi – İthalat + İhracat

İhracat (Dış Satım)

  • Sanayi % 94 –Otomotiv, Beyaz Eşya,Tekstil, Demir- çelik ürünleri ,Kazan makineleri
  • Tarım % 4 – Kuru incir, üzüm, kayısı, kuruyemiş , tütün, pamuk, fındık
  • Maden % 2 – Mermer, emir cevheri, bor, krom, bakır

İhracat Ülke Sıralaması

  1. Almanya
  2. İngiltere
  3. Irak

İthalat (Dış alım)

  • Petrol ve doğalgaz
  • Sanayi yatırım malları
  • Otomotiv

İthalat ülke Sıralaması

  1. Çin
  2. Almanya
  3. Rusya

7.ULAŞIM

Demir Yolları

  • İlk demir yolu İzmir-Aydın (1856-66)
  • Engebeli yerlere gitmez
  • Yüksek hızlı tren projesi ile gelişmiştir.
  • İlk yüksek hızlı tren Ankara-Eskişehir’dir.(2009)

Kara Yolları

  • 1950’lerden sonra gelişti.
  • Her yere ulaşır.
  • İç ticarette en çok kullanılan yoldur.
  • Kuzeyde ve güneyde geçit ve boğazlar kullanılır. Nedeni ; Dağlar kıyıya paralel

Türkiye’nin Tünelleri

  • Ovit dağı tüneli (Erzurum-İspir/ Rize-İkizdereyi bağlar)
  • Orhangazi tüneli
  • Bolu dağı tüneli
  • Nefise akçelik (Ordu)

Hava Yolları

  • En pahalı yoldur.
  • Günümüzde en çok gelişen yoldur.

Deniz Yolları

  • En ucuz yoldur.
  • Dış ticarette en çok kullanılan yoldur.
  • En büyük yolcu ve ithalat limanı İstanbul

8.TURİZM

a.)Kış Turizmi

  • Kartepe- Kocaeli
  • Uludağ –Bursa
  • Bozdağlar- İzmir
  • Saklıkent –Antalya
  • Davraz- Isparta
  • Erciyes- kayseri
  • Elmadağ –Ankara
  • Kartalkaya- Bolu
  • Ilgaz- Kastamonu
  • Ladik –Samsun
  • Palandöken –Erzurum
  • Sarıkamış –Kars

b.)İnanç Turizmi

  • Meryem ana –İzmir
  • Demre –Antalya
  • St.Pierre- Hatay
  • Akdamar klisesi –Van
  • Sümela Manastırı- Trabzon
  • Selimiye- Edirne
  • Ulucami – Bursa
  • Balıklı göl –Urfa
  • Mevlana- Konya
  • Hacıbektaş -Nevşehir

 

TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 1 İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 2  İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI DOĞRU YANLIŞ  SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir