TÜRKİYE’NİN BEŞERİ COĞRAFYASI

TÜRKİYE’NİN BEŞERİ COĞRAFYASI

1.NÜFUS

Nüfus Sayımının Özellikleri

  • Toplam nüfus tespit edilir.
  • Cinsiyet durumu tespit edilir.
  • Eğitim durumu tespit edilir.
  • Sağlık durumu tespit edilir.
  • Milli gelir tespit edilir.
  • Kır- kent durumu tespit edilir.
  • Göç durumu tespit edilir.
  • Sayımın temel amacı kalkınmayı planlamaktır.

DİKKAT!!! Osmanlı’da ilk nüfus sayımını 1831 yılında II.Mahmut yapmıştır.

NOT: Cumhuriyet dönemi ilk sayımı 1927 sayımıdır.

DİKKAT!!! Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi 2007 yılından itibaren başlamıştır.

Nüfus Artışı

  • Doğal nüfus artışı fazla ise ; Doğum fazladır.
  • Gerçek nüfus artışı fazla ise ; Gelişmiş yerdir o da göç alır.

Nüfus Artışının Sonuçları

Olumsuz Sonuçlar

  • Doğal kaynaklar tükenir.
  • Çevre sorunları artar.
  • İşsizlik oluşur.
  • Kırdan kente göç artar.
  • Kentlerde mekansal sorun artar.
  • Kalkınma hızı düşer.
  • Milli gelir azalır.

Olumlu Sonuçlar

  • Vergi geliri artar.
  • Askeri güç artar.
  • İş gücü ucuzlar.
  • İş gücü potansiyeli artar.

NOT : 1923-1960 arası dönem resmi politika artırmadır.

  • Yurt dışından gelenler yol ve günlük vergisinden muaf tutuldu.
  • Toprak ve para yardımı yapıldı.
  • Anneye altın madalya takıldı.
  • Doğum kontrol yöntemleri yasaklandı.

1940-1945 Arası En Az Artış Nedenleri

  • II.Dünya savaşı nedeniyle erkeklerin askere alınması
  • Evlilik çağı nüfusunun olmaması
  • Sağlık koşullarının bozulması
  • Beslenmenin kötüleşmesi

1945-1960 Arası

  • En çok nüfus artışı
  • Refah artışı
  • Ekonomik kalkınma
  • Huzur ortamı
  • Tıptaki ilerlemeler
  • II.Dünya savaşının bitmesi

DİKKAT!!! Devlet Planlama Teşkilatı tarafından  1960 -2011 arası dönem resmi dönem AZALTMA  politikasıdır.

NOT : 2011 Günümüz resmi politika  ARTIRMAdır. Teşvikler çok fazladır.

Türkiye Nüfusunun Yapısal Özellikleri

  • Doğurganlık azalmaktadır.
  • En doğurgan iller; Şanlıurfa, Şırnak, Siirt, Ağrı
  • En az doğurgan İller ; Karabük , Edirne , Tekirdağ , Kırklareli
  • Eğitim düzeyi arttıkça doğurganlık azalır.
  • Ekonomik düzey
  • Dini inanışlar
  • Gelenek görenekler
  • Bölgesel Şartlar doğurganlığı etkiler.
  • Nüfusun %50,2 si erkek %49,8 kadındır.
  • En genç il Şanlıurfa
  • En yaşlı il Sinop
  • 0-14 yaş grubu : Genç Nüfus ¼
  • 15-64 yaş grubu : Olgun nüfus.(Çalışma çağındaki nüfus)
  • 65 yaş üstü : Yaşlı nüfus %8
  • Türkiye’nin %93’ü okuryazardır.(6 yaş üzerinden bahseder.)
  • Erkek okur yazar daha fazladır.
  • Batı’da okuma yazma daha fazladır.

Nüfusun Sektörel Dağılımı (Çalışan Nüfus)

  • Hizmet : %50
  • Sanayi : %26
  • Tarım :% 24 (Tarımda çalışan oranlarının azalma nedeni diğer sektörlere geçiştir.)

Nüfusun Dağılışı

Fiziki Faktörler

  • İklim ve yer şekilleri
  • Toprak özellikleri
  • Bitki örtüsü
  • Su yüzeyleri

Beşeri Faktörler

  • Sanayi ve ulaşım
  • Ticaret
  • Tarım
  • Eğitim
  • Turizm

Seyrek Nüfuslu Yöreler

  • Sinop Çevresi : Dağlık ulaşım güç
  • Yıldız Dağları : Dağlık ulaşım sapa
  • Gelibolu Yarımadası : Dağlık ulaşım güç
  • Biga Yarımadası : Dağlık ulaşım güç
  • Menteşe Yöresi : Dağlık ulaşım güç
  • Teke-Taşeli : Yüzey suları az tarım az karstik araziden ulaşım zor

DİKKAT!!! Seyrek nüfus nedeni iklim olmaz.

İç Kesimde Bulunan Yerler

  • Tuz Gölü Çevresi : Düz ve kurak
  • Güneydoğu Anadolu Güneyi : Düz ve kurak
  • Sivas-Çoruh-Kelkit Oluğu :Engebeli ve kötü iklim
  • Tunceli Çevresi : Engebeli ve kötü iklim
  • Kars-Ardahan Çevresi : Kötü iklim
  • Hakkari Çevresi : Engebe ve iklim kötülüğü

Sık Nüfuslu Yerler

  • İstanbul-Bursa arası : Sanayi , Ticaret , Ulaşım
  • İzmir-Adana-Manisa : Tarım , Sanayi , Liman
  • Samsun : Tarım , Sanayi , Liman
  • Gaziantep- Şanlıurfa : Tarım , Ticaret
  • Konya Ovalar : Tarıma bağlı sanayi
  • Kayseri çevresi : Sanayi ,Ticaret
  • Eskişehir-Ankara : Ulaşım, Sanayi
  • Elazığ- Malatya : Madencilik ,Sanayi
  • Batı Karadeniz :Madencilik , Sanayi
  • Doğu Karadeniz : İklimin elverişliği
  • Antalya çevresi : Turizm

Nüfus Yoğunlukları

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu

  • Aritmetik Nüfus Yoğunluğu : Toplam Kişi /Yüz Ölçüm
  • En yoğun bölge Marmara
  • En yoğun il İstanbul
  • En az yoğun bölge : Doğu Anadolu
  • An az il : Tunceli

UYARI !!! Aritmetik Nüfus Yoğunluğu bir yörenin gelişmişliği hakkında bilgi vermez.

Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu

  • Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu : Toplam kişi /Tarım Arazisi
  • Fizyolojik nüfus yüksek çıkarsa ya nüfuslanma fazladır ya da arazi azdır.
  • Marmara , Ege fizyolojik nüfus yoğunluğunun fazla olma nedeni nüfus fazla
  • Karadeniz, Doğu Anadolu : Fizyolojik yoğunluğun fazla olma nedeni tarla az

Tarımsal Nüfus Yoğunluğu

  • Tarımsal Nüfus Yoğunluğu : Toplam çiftçi/Tarım Arazisi
  • Tarımsal Nüfus yoğunluğu fazla ise engebeli ve geri kalmış yerlerdir.
  • Karadeniz ve Doğu Anadolu T.N.Y en fazla
  • Marmara çifçi az , Ege, Güneydoğu, İç  Anadolu Arazi geniş olduğu için Tarımsal Nüfus yoğunluğu azdır

DİKKAT !!! Aritmetik nüfus yoğunluğu az fizyolojik nüfus fazla ise engebelidir.

DİKKAT!!! Fizyolojik nüfus yoğunluğu fazla Tarımsal nüfus yoğunluğu az ise gelişmiştir.

2.YERLEŞME

DİKKAT!!! İklim yerleşmeyi ve nüfusun dağılışını etkileyen en önemli faktördür.

  • Anadolu’da ilk yaşam izleri Karain (Antalya) ve Yarımburgaz (İstanbul) mağaralarıdır.
  • Anadolu’da ilk köy izleri Çayönü (Diyarbakır’dır.)
  • Anadolu’da ilk şehir izleri Çatalhöyük (Konya’dır)
  • Dünya’nın ilk ticaret kenti Kültepe (Kayseri)
  • Yerleşme 2 ye ayrılır.Köy ve Köy altı yerleşmesi

Köy

  • 442 köy kanunu
  • Nüfus az
  • En küçük idari birim

Köy Altı Yerleşmeler

Kalıcı Köy Altı Yerleşmeler

  • Yaygın olarak tarım yapılır.
  • Mezra (Doğu Anadolu)
  • Çiftlik (GDA, Çukurova, Çatalca- İzmir)
  • Mahalle her yerde
  • Divan (Batı Karadeniz)

Geçici Köy Altı Yerleşmeler

  • Yaygın olarak hayvancılık yapılır.
  • Oba : (Ege, Akdeniz)
  • Yayla : (Türkiye’nin her yerinde var yaygın olarak Karadeniz ve Akdeniz)
  • Kom : Büyükbaş hayvancılık (Doğu Anadolu)
  • Dam : Büyükbaş hayvancılık(Batı)
  • Ağıl: Küçükbaş hayvancılık (İç A., GDA, Doğu A.)

Köy Altı Yerleşmelerin Oluşma Sebepleri

  • Köy içi anlaşmazlıklar
  • Tarım arazilerinin köyden uzak olması
  • Hayvanların otlaklarının uzaklığı
  • Kalabalık ailelerden kaynaklanan yaşam zorluğu

Dokusuna Göre Yerleşmeler

Dağınık Doku

  • Araziler engebelidir.
  • Tarlalar dar ve parçalı
  • Su kaynakları bol
  • En fazla Karadeniz’dedir.

Toplu Doku

  • Arazi düzdür.
  • Su kaynakları sınırlıdır.
  • İç Anadolu bölgesinde yaygındır.

Çizgisel Doku

  • Bir yol veya akarsu boyu yerleşmedir.
  • Düzce Afyon Aksaray Amasya

DİKKAT!!!  Türkiye’de dağınık yerleşme görülen yerlerin ortak özelliği Engebenin fazla olmasıdır.

Mesken Tipleri

Ahşap Meskenler

  • En yaygın Karadeniz’dedir
  • Bitki örtüsü orman

Kerpiç Meskenler

  • Karasallık kanıtıdır.
  • Yazın serin kışın sıcak tutar.
  • İç Anadolu , Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da yaygındır.

Taş Meskenler

  • Karstik : Akdeniz’de yaygındır.
  • Tüf : Nevşehir Aksaray Kayseri arasında yaygın.
  • Bazalt : Erzurum- Kars yöresinin aygın meskenleridir.
  • Andezit : Ankara taşı yapı malzemesi olarak da kullanılır.

Kırsal Kesim Mesken Tipini Belirleyen Koşullar

  • Ekonomik düzey
  • İklim koşulları
  • Yörede bulunan malzemeler
  • Gelenek- görenekler

NOT: Nüfusu 10.000’in altındaki yerlere kırsal yerleşme ve buradaki nüfusa da kırsal nüfus denir.

Kent Yerleşmeleri

Fonksiyona Göre Kentler

Tarım Kenti : Yozgat , Rize , Söke, Tarsus , Nazilli

Sanayi Kenti :Karabük ,Kırıkkale, Kocaeli (İzmit), Bursa ,İzmir ,İstanbul , Adapazarı

Ticaret Kenti : İstanbul, Ankara, İzmir, Kayseri , Gaziantep

Eğitim Kenti :İstanbul,İzmir,Ankara, Eskişehir

Maden Kenti : Batman (Petrol) , Zonguldak (Kömür), Afşin-Elbistan , Seydişehir , Manisa/soma ,Karaman, Tavşanlı

Askeri Kent : Burdur, Kars-Sarıkamış, Manisa-Kırkağaç

Turizm Kenti : Antalya, Nevşehir , Alanya, Bodrum, Marmaris, Kemer, Kaş

İdari Kent : Ankara

UIaşım Kenti :İstanbul , İzmir, Samsun, Mersin,Afyon, Eskişehir, Aksaray

UNUTMA : Enerji üretim merkezlerine yakınlık nüfus dağılışı üzerinde en az etkilidir.

Nüfusa Göre Kentler

  • Bir yerleşmeye kent denilebilmesi için nüfus 20.000 den fazla olmalıdır.
  • Nüfusun 750.000 den fazla olan yere de Büyükşehir denir.
  • İstanbul metropoldür.
  • İstanbul, Ankara, İzmir , Bursa , Antalya Türkiye’nin ilk 5 büyük kentidir.

Kent Sorunları

  • Hızlı nüfus artışı
  • Trafik
  • Gecekondulaşma
  • Belediye hizmetlerinde aksama
  • Gürültü ve görüntü kirliliği
  • Katı atık depolama sorunları
  • Suç oranlarında artış
  • İşsizlik

3.GÖÇLER

İç Göçler

  • Toplam nüfusu değiştirmez il,bölge,kır-kent nüfusunu değiştirir. 2 ye ayrılır ;
  • Mevsimlik  Göçler
  •  Turizm –Yaz-kış 
  • Tarım- Rize-çay
  • Çukurova – Pamuk
  •  Ordu, Giresun –Fındık
  • İzmir, Adana – Sebze Meyve
  • İç Anadolu –Nohut Mercimek
  • Sürekli Göçler
  • Madencilik ,Sanayiye bağlı göçlerdir.

Dış Göçler

  • Toplam nüfusu değiştirir.
  • Lozan ile Nüfus Mübadelesi- Zorunlu Göç
  • Hatay’ın anavatana katılımı 1939 – Gönüllü göç
  • Almanya işçi göçleri (1960)- Gönüllü Göç
  • Ortadoğu işçi göçleri (1980)- Gönüllü göç
  • Batı Trakya göçleri –Zorunlu göç
  • Suriyeliler (2011)- Zorunlu göç

Göçün Özellikleri

  • Göçe katılanların çoğu çalışma çağındaki (15-64) vasıfsız erkeklerdir.
  • Göç veren yerlerde kadın nüfusu daha fazladır.
  • Kırdan kente göçün temel nedeni işsizliktir.
  • Küçük kentlerdeki göç oranı, büyük kentlerde göç miktarı fazladır.
  • Göçler daha çok küçük kentten büyük kente doğrudur.
  • Savaş, terör, kan davası,kamulaştırma ve doğal afetler zorunlu göçlerdir.
  • Mübadele ve mülteci göçleri zorunluluk nedeni ile olur.
  • Göçler daha çok doğudan- batıya , iç kesimlerden kıyılara doğrudur.

DİKKAT !!! İşsizlik ve erezyon hem göç nedeni hem de sonucudur.

NOT: Karadeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu dışarıya en çok göç verir. Marmara, Ege, Akdeniz en fazla göç alan bölgelerdir.

Beyin Göçleri

  • İyi eğitim almış kişiler katılır.
  • Değer göremez veya iş bulmadığından göç verir.
  • Türkiye hem alır hem de verir.
  • Gönüllü göç olarak kabul edilir.

 

TÜRKİYE’NİN BEŞERİ COĞRAFYASI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ. 

TÜRKİYE’NİN BEŞERİ COĞRAFYASI TEST  SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 

TÜRKİYE’NİN BEŞERİ COĞRAFYASI DOĞRU YANLIŞ  SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir