ATATÜRK İLKE VE İNKILAPLARI

                   ATATÜRK İLKE VE İNKILÂPLARI

ATATÜRK İLKELERİ

Cumhuriyetçilik

  • Cumhuriyet, yönetiminin ulusa ait olduğu rejimdir.
  • Cumhuriyetçilik egemenliğinin sahibinin millet olduğu bir yönetim şeklidir.
  • Cumhuriyetçilik ile;
  • Saltanat kaldırıldı
  •  Cumhuriyet ilan edildi
  •  Halifelik kaldırıldı
  •  TBMM açıldı
  •  Çok partili hayata geçiş aşamalarının başlandı
  •  Kadınlara seçme seçilme hakkı verildi
  •  Seçmen yaşının 22’den 18’e düşürüldü.

DİKKAT!!!  Cumhuriyetçilik ile ilgili Anahtar Kelimeler;

  • Halkçılıkla doğrudan ilişkili
  • Demokrasi
  • Anayasa
  • Seçme , Seçim , Seçilme
  • Oy ,Parti
  • Ulus Egemenliği

Laiklik

  • Din işlerinin devlet işlerinden ayrılmasıdır.
  • Saltanat kaldırılması
  • Halifeliğin kaldırılması
  •  Şeriye ve Evkaf Vekaletinin kaldırılması
  •  Medeni kanunun kabulü
  •  Kılık kıyafet kanunun kabulü

DİKKAT!!! Laiklik ile ilgili anahtar kelimeler ;

  • Din ve vicdan özgürlüğü
  • Akılcılık ve bilimsellik
  • Tutucu olmama

Milliyetçilik

  • Halifeliğin kaldırılması
  •  Tevhidi tedrisat kanunu
  • Türk Tarih Kurumunun açılması,
  • Türk Dil Kurumunun açılması,
  •  Kabotaj Kanunun çıkarılması,
  •  Türkçe sözlüğün hazırlanması
  • Gümrük Muhafaza Kanunu,
  • Adana-Mersin demiryollarının millileştirilmesi,
  • Türk parasını koruma kanunu

DİKKAT !!! Milliyetçilik ile ilgili anahtar kelimeler ;

  • Ulusal birlik ve beraberlik
  • Türk kelimesi geçen kurum ve kanunlar

Halkçılık     

  • Cumhuriyet’in ilanı
  • TBMM’nin açılması
  • Medeni kanunun kabulü
  • Tehvid-i Tedrisat Kanunu
  • İlköğretimin parasız ve zorunlu hale gelmesi
  • Millet Mekteplerinin açılması
  • Lakap ve unvanların kaldırılması
  • Soyadı kanunun kabulü
  • Aşar vergisinin kaldırılması
  • Kılık kıyafet kanunun çıkarılması

DİKKAT !!! Halkçılık ile ilgili anahtar kelimeler ;

  • Eşitlik
  • Adalet
  • Sosyal devlet
  • Sınıf farklılıklarının reddedilmesi

İnkılapçılık

  • Mecellenin yerine Medeni Kanununun getirilmesi
  • Arap harfleri yerine Latin harflerinin getirilmesi
  • Türk ocakları yerine Halkevlerinin açılması
  • Sanayi Nefise mektepi yerine Güzel Sanatlar Fakültesi açılması
  • Fes yerine şapkanın getirilmesi
  • Arap rakamlarının yerine uluslar arası rakamların getirilmesi

DİKKAT!!! İnkılapçılık ilkesi ile ilgili anahtar Kelimeler

  • Çağdaşlaşma ve Batılılaşma
  • “Yerine” kelimesi

Devletçilik

  • İzmir İktisat Kongresinin toplanması
  • Misakı İktisadinin kabulü
  • Milli Bankalarının kurulması
  • Teşviki Sanayi Kanununun kabulü
  • I. Ve II. 5 Yıllık Kalkınma Planlarının hazırlanması
  • Adana- Mersin demiryollarının millileştirilmesi
  • Devlet fabrikalarının açılması

DİKKAT!!! Devletçilik ilkesi ile ilgili Anahtar Kelimeler

  • İktisat
  • İşletme
  • Milli banka
  • Sermaye
  • Kalkınma
  • Yatırım

Cumhuriyet Döneminde Yapılan İnkılaplar

a)Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar

  • Saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922
  • Cumhuriyetin ilan edilmesi 29 Ekim 1923
  • Halifeliğin Kaldırılması 3 Mart 1924
  • Çok partili yaşama geçiş

Saltanatın Kaldırılması  (1 Kasım 1922)

      Nedenleri

  • Anadolu’da iki devletin olması
  • İki devlet bulunmasının uluslar arası çıkarlara aykırı olması
  • Osmanlı Devleti’ni resmen sona erdirmek.
  • Lozan’a her iki tarafın birlikte çağrılması.
  • Ulus egemenliği önünde bir engel teşkil etmesi
  • İstanbul Hükümeti TBMM’yi 1920’de Bilecik Görüşmeleri ile tanımıştır.

Sonuçları;

  • TBMM Lozan’a tek başına katılmıştır.
  • Osmanlı Devleti sona ermiştir.
  • Ulus egemenliği önündeki en büyük engel kalktı.
  • Laiklik için ilk adım atıldı.
  • I.TBMM’nin yaptığı tek inkılaptır.
  • Devlet rejimi ve başkanlığı sorunu ortaya çıktı.

Cumhuriyetin İlan Edilmesi (29 Ekim 1923)

Nedenleri

  • Milli egemenliğin sağlanmak istenmesi
  • Devlet başkanlığı sorunun çözme isteği
  • Rejim tartışmalarının yaşanması
  • Meclis hükümeti sisteminden dolayı ortaya çıkan hükümet bunalımını giderme isteği

Sonuçları

  • Millet egemenliği yolunda önemli bir adım atılmıştır.
  • Anayasaya devletin yönetim şekli cumhuriyet olduğu maddesi eklenmiş böylece rejim tartışmaları son bulmuştur.
  • Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuş böylece devlet başkanlığı sorunu çözülmüştür.
  • Meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçilmiş böylece hükümet bunalımı giderilmiştir.

Cumhuriyetin İlanı ile 1921 Anayasasında Yapılan 1923 Değişiklikleri

  • Türkiye Devleti’nin yönetim şeklinin cumhuriyet olduğu benimsenmiştir.
  • Anayasaya Devletin dini İslam dır maddesi eklenmiştir.
  • Devletin resmi dili Türkçedir maddesi eklenmiştir.

Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)

Nedenleri

  • Halife Abdülmecit Efendi’nin dış ülkelerin desteğini alarak devlet başkanı gibi hareket etmesi
  • Rejim karşıtlarının halifelik makamını kullanması
  • Halifelik makamının milli egemenlik ve cumhuriyet ile çelişmesi
  • Laik devlet anlayışının sağlanmak istenmesi
  • Hintli Müslüman liderler Ağa han ile Emir Ali’nin İsmet İnönü’ye gönderdikleri mektubun basına yansıması

Sonuçları

  • İnkılapların önündeki en büyük engel ortadan kalkmıştır.
  • Ümmet anlayışından millet anlayışına geçilmiştir.
  • Laikliğin en önemli aşaması gerçekleşmiştir.
  • Millet egemenliği yolunda önemli bir adım daha atılmıştır.

DİKKAT!!! 3 Mart 1924 ‘de Halifeliğin kaldırıldığı gün ;

  • Şeriye ve Evkaf Vekaletinin kaldırılması.
  • Tehvid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
  • Erkan-ı Harbiye Umumiye kalktı.

b)Eğitim Alanında Yapılan İnkılaplar

  • Tehvid-i Tedrisat Kanunun Kabulü (3 Mart 1924)
  • Medreselerin Kapatılması
  • Maarif Teşkilatı Kanunu (2 Mart 1926)
  • Yeni harflerin kabulü (1 Kasım 1928)
  • Türk Tarih Kurumunun Kurulması (12 Nisan 1931)
  • Türk Dil Kurumunun Kurulması (12 Temmuz 1932)
  • Halk Evlerinin Açılması (19 Şubat 1932 )

Tehvid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924)

  • Bütün eğitim kurumları Maarif Vekaletine (MEB) bağlanmıştır.
  • Yabancı okulların ders programlarına Türkçe dersler eklenmiştir.
  • Medreselerin kapatılması kararlaştırılmıştır.
  • Yabancı okulların Türk müfettişleri tarafından denetlenmesi kararlaştırılmıştır.
  • Yabancı okullardaki dini ve siyasi amaçlı simgeler kaldırılmıştır.
  • Eğitim laikleştirilerek ikilikler ortadan kaldırılmıştır.

Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun (2 Mart 1926 )

  • Milli eğitim bakanlığının izni olmadan okul açılamayacağı kararı alınmıştır.
  • Devletin izni olmadan okul açılamayacağı kararı alınmıştır.

Harf İnkılabı (1 Kasım 1928 )

Nedenleri

  • Okuma yazmayı kolaylaştırmak
  • Okuryazar oranını artırmak ve okuma yazmayı ayrıcalık olmaktan çıkarmak
  • Avrupa ile kültürel etkileşimi artırmak

Sonuçları

  • Avrupa ile bütünleşmesi kolaylaştı.
  • Çağdaşlaşma yolunda önemli bir adım atılmıştır.
  • Okuryazar oranı arttı.
  • Basılan kitap sayısı artmıştır.
  • Teknoloji ve kültür alanında ilerlemeler kaydedilmiştir.

Türk Tarih Kurumu (12 Nisan 1931)

Amaçları

  • Tarihte yaşanmış Türk devletlerinin ve topluluklarının tarihini aydınlatmak
  • Türklerin dünya ve İslam tarihine katkılarını ortaya koymak
  • Türklük şuuru oluşturmak
  • Türklerin sarı ırktan olmadığını ortaya koymak
  • Ümmetçi tarih anlayışı yerine milli tarih anlayışını yerleştirmek

Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932)

  • Yazı dili ile konuşma dili arasındaki farklılıkları gidermek.
  • Aydın dili ile halk dili arasındaki farklılıkları gidermek
  • Türkçeyi yabancı dillerin etkisinden kurtarmak
  • Türkçenin zenginliğini ortaya koymak
  • Türkçeyi bilim dili haline getirmek

c)Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar

  • Türk Medeni Kanununun Kabulü 17 Şubat 1926
  • Anayasalar (1921  ve 1924 Anayasaları)
  • Kadınlara 1930 yılında belediye seçimlerine katılma hakkı tanındı
  • 1933 kadınlara muhtar olma hakkı tanındı.
  • 1934 yılında milletvekili seçme seçilme hakkı verildi.
  • 1937 yılında Atatürk ilkeleri anayasaya koyuldu.

DİKKAT !!! Kadınlara evlilikte edinilmiş mallara ortaklık ve kendi soyadını kullanma hakları 2002 yılında verilmiştir.

Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926 )

  • Tek eşle evlilik zorunluluğu getirildi.
  • Resmi nikah zorunluluğu getirildi
  • Kadına da boşanma hakkı verildi
  • Anneye de çocuğun velayetini alma hakkı verilmiştir.
  • Kadınlara meslek seçme ve çalışma hakkı verilmiştir.
  • Mahkeme tanıklığında kadın  erkek eşitliği sağlanmıştır.
  • Miras paylaşımında kadın erkek eşitliği sağlanmıştır.
  • Hukukun üzerinden dinin etkisi kaldırılmış böylece hukuka laik bir nitelik kazandırılmıştır.

DİKKAT!!! Türk Medeni Kanunu İsviçre Medeni kanunu örnek alınarak TBMM’de kabul edilmiştir.

d) Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar

  • 30 Kasım 1925 Tekke ,zaviye ve türbelerin kaldırılması
  • 25 Kasım 1925 kılık Kıyafet değişikliği
  • 21 Haziran 1934 Soyadı Kanunu
  • 24 Kasım 1934 de Mustafa Kemal’e Atatürk soyadının verilmesi
  • Takvim saat ve ölçülerde değişiklik
  • 1935 hafta sonu tatilinin cumadan pazara alınması

Tekke Zaviye ve Türbelerin Kaldırılması (30 Kasım 1925)

  • Bu kanunla  falcılık, büyücülük   ve türbedarlık yasaklanmıştır.
  • Toplum düşünce olarak laikleştirilmeye çağdaşlaştırılmaya çalışılmıştır.
  • Şeyh Sait İsyanının çıkması kanunun kabulünde etkili olmuştur.

Şapka Kanunu (25 Kasım 1925)

  • 1934 yılında çıkarılan bir kanunla din adamlarının mabetler ve ayinler haricinde dini kıyafet giymeleri yasaklanmıştır.
  • Toplumsal eşitliği sağlamaya yöneliktir.

Takvim-Saat-Ölçü ve Tatil Günlerinde Değişiklik

  • Bu değişikliklerdeki temel amaç uygulamalarda birlik sağlamak, Avrupa ile olan ilişkileri kolaylaştırmak ve çağdaşlaşmaktır.
  • Atatürk döneminde hafta tatili 1935’te cumadan pazara alınmıştır.

Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934)

  • Amaç; askeri, sosyal ve resmi alanlardaki karışıklıkları gidermektir.
  • Kanun ile Mustafa Kemal’e Atatürk soyadı verilmiştir.

e) Ekonomik Alanda Yapılan İnkılaplar

  • İzmir İktisat Kongresi ve Milli Ekonominin kurulması (17 Şubat 1923)
  • 26 Ağustos 1924’te İş bankası kuruldu.
  • 17 Şubat 1925’de Aşar vergisi kaldırıldı.
  • Tarım Kredi Kuruluşları kurulmuştur. (1929)
  • 19 Nisan 1925 ‘de Türkiye Sanayi ve Maden Bankası kuruldu.
  • 28 Mayıs 1926’da Teşvik-i Sanayi Kanunu kabul edildi.
  • 1 Temmuz 1926 ‘da Kabotaj kanunu yürürlüğe girdi.
  • I.Beş Yıllık Kalkınma Programı (1933)
  • II.Beş Yıllık Kalkınma Programı (1936)

İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923)

Kararları

  • Aşar vergisi kaldırılmıştır.
  • Yabancıların kurduğu tekellerden kaçınılmalıdır.
  • Ulusal bankalar kurulmalıdır.
  • Sanayi teşvik edilip desteklenmelidir.
  • Demir yolları millileştirilmelidir.
  • Ham maddesi yurt içinde olan sanayi dalları kurulmalıdır.

DİKKAT!!! İzmir İktisat Kongresinde Misak-ı İktisadi kararları alınarak bağımsız ekonominin sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır.

NOT: 17 Şubat 1923’te toplanan İzmir İktisat Kongresi’nin başkanlığını Kazım Karabekir yapmıştır.

Kabotaj Kanunu (1 Temmuz 1926)

  • Türk kara sularında yolcu ve yük taşıma hakkı sadece Türk gemicilerine verilmiştir.
  • Bu kanun ile kapitülasyonların izleri tamamen silinmiştir.

Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927)

  • Amaç özel sermayeyi sanayi alanındaki yatırımlara teşvik etmek
  • Bu maçla sanayi ile uğraşanlara ucuz arazi, bina edinme nakliye indirimleri ve kazanç vergisinden muafiyet olanakları sağlanmıştır.
  • Ancak bu kanun başarısız olmuştur Nedenleri;
  • Dünya Ekonomik Bunalımı
  • Anapara eksikliği
  • Teknik eleman yetersizliği
  • Teknoloji eksikliği
  • Bilgi eksikliği

Atatürk Döneminde Kurulan Bankalar

  • İş Bankası (1924 ) : Ticari alanda kredi olanakları sağlamak için kurulan ilk özel bankadır.
  • Sanayi  ve Maadin Bankası (1925) : Osmanlı Devletinden kalan yıpranmış tesislerin üretime açılması amacıyla kurulmuştur.
  • Emlak ve Eytam Bankası (1926) : Emlak kredisi vermek ve yetim çocukların bakımı amacıyla kuruldu.
  • Merkez Bankası (1930) :Tür parasının değerini korumak. Bankalara kredi olanakları sağlamak, para basar ve paranın dolaşımını sağlamak.
  • Sümerbank (1933) : Sanayi alanında kredi olanakları sağlar ve halka ucuz ve kaliteli mal satar.
  • Etibank (1935) : Madencilik sektöründe destek sağlamak amacıyla kurulmuştur.
  • Halkbank (1933) : Esnaflara kredi vermek amacıyla kurulmuştur.
  • Denizbank (1937) : Sanayi yatırımlarını finanse etmek amacıyla kuruldu.

ATATÜRK İLKE VE İNKILAPLARI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 1 İÇİN TIKLAYINIZ

ATATÜRK İLKE VE İNKILAPLARI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 2 İÇİN TIKLAYINIZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir