İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

TALAS SAVAŞI(751)

  • 751 yılında Çin ile Abbasiler arasındaki savaş Karlukların Abbasilere yardım etmesiyle kazanılmıştır.
  • Bu savaş sonunda Karluklar topluca İslamiyet’e geçmiştir.

ÖNEMLİ!!! Savaş sonunda kağıt ilk defa Çin dışında üretildi.(Semerkant’ta)

ORTA ASYA’DA KURULAN İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

A)KARAHANLILAR (AFRASİYAPOĞULLARI)(840-1212)

  • Kurucusu Kül Bilge Kadir Han
  • Yöneticisi ve halkın tamamı Türklerden oluşur.
  • Resmi dilleri Türkçedir.
  • Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi adı verilen Türk boylarından oluşmaktadır.
  • İlk Türk-İslam yazılı örneklerini vermişlerdir.
  • İlk Türk-İslam medresesini inşa etmişlerdir.(Semerkant Medresesi)
  • Dünya tarihinin ilk burslu öğrencilik sistemini başlattılar.
  • Ribat adı veren kervansaraylar yapmışlardır.
  • Gulam sistemini ilk defa uygulamışlardır.

DİKKAT!!! İslamiyet’i devletin resmi dini olarak kabul eden ilk Türk İslam devleti Karahanlılardır.

DİKKAT!!! Kutadgu Bilig Tamgaç Buğra Hana sunuldu.

B)GAZNELİLER (963-1187)

  • Kurucusu Alp Tigindir.
  • İran, Horasan, Özbekistan, Afganistan, Pakistan ve Kuzey Hindistan’a kadar geniş coğrafyaya sahip olmuşlardır.
  • Kurulduğu yerin ismini almıştır.
  • En önemli hükümdarı Gazneli Mahmuttur.
  • Dünya tarihinde Sultan ünvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmuttur.
  • Hindistana 17 sefer düzenleyerek İslamiyeti yaymıştır.
  • Abbasi halifesi tarafından Gazneli Mahmut’a “Zamanın yeganesi, Alemin Aslanı ve Sultanı “ ünvanı verilmiştir.

                 DİKKAT!!! Firdevsi “Şehnameyi”  Gazneli Mahmut’a sunmuştur.

C)BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ (1040-1157)

  • 1040 Dandanakan savaşı sonrasında İran’da kurulmuştur.
  • Resmi dilleri Farsçadır.
  • En parlak dönemi Sultan Melikşah dönemidir.
  • 1048 yılında Bizans’ı Pasinler savaşında yenmiştir.
  • 1055 yılında Tuğrul Bey Şii Büveyhoğullarına son vermesiyle halife Tuğrul beye “Doğunun ve Batının Hükümdarı ” unvanını verdi.
  • 1071 yılında Alparslan Malazgirt’te Romen Diyojen’i mağlup etti.

Malazgirt Savaşının Sonuçları;

  • Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı.
  • Türklerin Batıya ilerlemesi hızlandı.
  • İlk defa Bizans imparatoru Müslüman bir Sultana esir düştü.
  • Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
  • Bizans imparatoru Avrupa’dan yardım isteyerek Haçlı seferlerini başlattı.

ÖNEMLİ!!! .Malazgirt Savaşı : Yurt açan   .Miryakefelan Savaşı: Yurt tutan                   .Büyük Taarruz : Yurt Kurtaran

NOT: Malazgirt savaşı devam ederken Peçenekler , Uzlar , Kıpçaklar  Büyük Selçuklu Devleti tarafına geçerek savaşın kazanılmasında önemli rol oynamışlardır.

Büyük Selçuklu Devleti Yıkılma Nedenleri

  • Taht kavgaları
  • Oğuzların devlete küsmesi
  • Abbasilerin gizli faaliyetleri
  • Hasan Sabbah’ın başlattığı Haşhaşilik hareketi sonucunda Selçuklu devlet adamlarının suikastle öldürülmesi
  • Karahitaylarla yapılan Katvan savaşının kaybedilmesi

DİKKAT!!! Büyük Selçuklu Devleti son hükümdarı SENCER’DİR.

MISIRDA KURULAN TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ

a)TOLUNOĞULLARI (868-905)

  • Kurucusu Tolunoğlu Ahmettir.
  • Mısır’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
  • Yöneticisi Türk, halkı Arapdır.
  • Abbasiler tarafından yıkılmıştır.

b)AKŞİTLER(İHŞİTLER)(953-969)

  • Kurucusu Muhammet Bin Togacıdır.
  • Hicaz bölgesine sahip çıkan ilk Türk- İslam devletidir.
  • Fatimiler tarafından yıkılmıştır.

c)EYYUBİLER(1171-1252)

  • Kurucusu Selahattin Eyyubidir.
  • 1187 Hittin Savaşı ile Haçlıları mağlup ederek Kudüs’ü Haçlılardan almıştır.

d)MEMLÜKLER(DEVLETİ TÜRKİYE)

  • Resmi dilleri Arapça ve Türkçedir
  • 1258 yılında halife Memlükler’e sığınınca halifelik Memlükler’e geçmiştir.
  • 1246  Mercidabık , 1517 Ridaniye savaşları ile Osmanlı’ya yenilmiş ve yıkılmışlardır.  

NOT: Memlüklerin günümüze kalan en önemli eserleri ; Baybars Cami ,Kayıtbay Cami, Kalavun Camidir.

ANADOLUDA KURULAN İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

a)DİLMAÇOĞULLARI

  • Bitlis Ulu Cami sanatının en eşsiz örneğidir.

b)DANİŞMENTLİLER

  • Sivas, Tokat , Malatya civarında Danişmend Bey tarafından kuruldu.
  • Kayseri Ulu Cami , Tokat Yağbasan medresesi , Çukur Medrese gibi eserler bıraktılar.
  • Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkıldı.

NOT: Yağbasan Medresesi Anadolu’da kurulan ilk medresedir.

c)SALTUKLULAR

  • Erzurum ve çevresinde kuruldu.
  • Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
  • Kale Cami,Üç Kümbetler, Micingerd Kalesi ,Tepsi Minare, Mama Hatun  gibi eserler bıraktılar.
  • Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkıldı.

d)MENGÜCEKLER

  • Divriği ve Erzincan’da Mengücek Gazi tarafından kuruldu.
  • Divriği Ulu Cami
  • Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkıldı.

e)ARTUKLULAR

  • Diyarbakır , Batman , Mardin civarında Artuk Bey tarafından kuruldu.
  • Hasankeyf , Koçhisar Ulu Cami , Hataniye Medresesi , Malabadi Köprüsü Sema’nın Medresesi , Necmettin Külliyesi gibi eserler bırakmıştır.
  •  Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkıldı.

f) ÇAKA DEVLETİ

  • İzmir’de Çaka Bey tarafından kuruldu.
  • İlk Türk Denizcisi Çaka Beydir.

DİKKAT!!! Çaka Bey’in 1081 yılında kurduğu donanma günümüzde Deniz Kuvvetleri Komutanlığının kuruluş yıl dönümü olarak kutlanır.

ORTA ÇAĞ ve YAKIN DOĞUDA KURULAN DİĞER TÜRK DEVLETLERİ

a)AKKOYUNLULAR(1350-1502)

  • En önemli hükümdarı Uzun Hasan’dır.
  • Şii karakterli bir Türk Devleti’dir.
  • KURAN’I KERİM’İ  Türkçeye çevirdiler.
  • Ali Kuşçu, Celaleddin Devvani , İsa Savcı Akkoyunlularda yetişen önemli bilim insanlarıdır.

b)KARAKOYUNLULAR(1365-1469)

  • Azerbaycan’ın Türkleşmesinde etkilidir.

c)SAFAVİLER

  • İran’da kurulan Şii Karakterli devlettir.

d)BABÜR İMPARATORLUĞU

  • Hindistan’da kurulmuştur.
  • Babür şah hayatını Vekayi Babürnamede toplamıştır.
  • Şah cihan eşi Mümtaz Sultan içim Taç Mahali yaptırmıştır.

e)HARZEMŞAHLAR

  • Kendilerini Büyük Selçuklu Devleti’nin devamı gibi görmüşlerdir.
  • 1230 da Yassıçemen Savaşını Anadolu Selçuklu Devletine karşı kaybettiler
  • İlhanlılar tarafından yıkıldılar.

f)CENGİZ (MOĞOL) İMPARATORLUĞU

  • Cengizhan ölmeden önce Devleti torunları ve oğulları arasında paylaştırmıştır.
  • Bunlar Altınorda , Çağatay, İlhanlı ve Kubilay hanlığıdır.

İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

1)Devlet Yönetimi

a)Hükümdar

Sembol 

-Otağ (çadır)                      -Kılıç                     -Yay                      -Hilat

-Nevbet (davul)                -Şemsiye              – Asa(Baston)      -Ordu

-Hutbe                               -Örgin (taht)        -Sikke                    -Mühür  

Unvan

-Han                          -Hakan            -Padişah         – Bey                  – Erkin    -Sultan    – Sultan-ı Azam         -Erkin             -Melik             -Şah                    -İlig         

b)Saray Görevlisi

Silahdar: Hükümdarın silahları ile ilgilenir.

Candar: Padişahı korur.

Alemdar: Bayrağı taşır.

Hacip: Hükümdar ve vezirden sonra gelen en yetkili kişi

Vekili Has :  Sarayın tüm işleriyle ilgilenir.

c) Devlet Görevlileri

Melik: Hükümdar oğlu

Atabey : Melik eğiticisi

Amid: Sivil yönetici

Amil: Vergi toplayan görevli

Muhtesip : Belediye işlerinden sorumlu, çarşı pazarı denetler.

Şıhne : Askeri vali

c) Divan-ı Saltanat

Divan-ı İstifa : Ekonomi ile ilgilenir. Görevlisi Mustevfi’dir.

Divanı-ı Arz :  Askerlik   “       “         .     “          Emir-i Arz’dır.

Divan-ı İşraf : Ülkeyi denetler.Görevlisi Müşrifi Memaliktir.

Divan-ı Tuğra-i : Yazışma ile ilgilenir.Görevlisi Tuğra’dır.

     NOT: Müstevfi’nin Osmanlıda’ki karşılığı Defterdardır.

2)Hukuk

  • İlk Türk-İslam hukukunun oluşmasında;
  • İslam’ın getirdiği esaslar
  • Oğuzların kabile gelenekleri
  • Şer-i ve Örfi mahkemeler olmak üzere ikiye ayrılır.
  • Şer-i Mahkemeler: Evlenme- boşanma , hırsızlık-savaş , miras-ticaret, dinden çıkma zina gibi davalara bakar.
  • Örf-i Mahkemeler: Sosyal güvenlik davalarına bakar. Davalara Emir-i Dad

bakar.

 DİKKAT!!! Askeri davalara Kadıasker (kazasker) bakar.

3) Ordu

  • Melik ve Atabeylerin askerleri
  • Eyalet askerleri
  • Bağlı beylik ve devletlerin askerleri
  • Yardımcı kuvvetler
  • Gulamlar
  • Hassa ordusu: Sadece Türklerden oluşur.Ordunun vurucu gücüdür.

NOT: Hassa ordusunun Osmanlı Devletindeki karşılığı Kapıkulu Ocağıdır.

4)Sosyal Hayat

İmarethane :Aş Evi

Bedesten :Her cins malın satıldığı yer

Türbe: Dini şahsiyetli kişilerin mezarı

Kümbet : Anıt mezar

Külliye: Cami etrafına yapılan toplu yapılar.

Bargah: Saray

Tekke: Din öğretilen yer

Darüşşıhha-Darülafiye: Hastane

5)Toprak Yönetimi

  • Miri: Has,Vakıf, İkta

Has: Geliri sultana ayrılır.

Vakıf:  Geliri dini ve sosyal kurumlara ayrılır.

İkta: Devlet memuru ve komutanlara verilir.

  • Mülk: Öşri ; Müslüman Haraci ; Gayrimüslim

İkta Sisteminin Faydaları

  • Düzenli vergi toplanmıştır.
  • Toprağın boş kalması engellenmiştir.
  • Memurun maaşı ödenmiştir
  • Masrafsız bir ordu kurulmuştur.
  • Bölgelerin güvenliği sağlanmıştır.

DİKKAT!!! İkta sistemi ile yetişen askere barış zamanı “Sipahi” savaş zamanı “Cebelü” denir.

6) Eğitim

  • Büyük Selçuklu devleti – Nizamiye Medresesi
  • Karahanlılar-Semerkant Medresesi
  • Büyük Selçuklu devleti– Nişabur Medresesi

7) Sanat

Hat: Arapçayı güzel yazma sanatıdır. Hat sanatı ile uğraşanlara hattat denir

Tezhip:Kitap süslemede kullanılır.Uğraşanlara müzehhip denir.

Minyatür: Tasvir sanatıdır.Uğraşana nakkaş denir.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ

  • Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik alınarak başkent yapıldı.
  • İlk defa Türk birliği sağladı.
  • 1. Haçlı seferleri sonucunda başkent İznik’ten Konya’ya taşındı.
  • 1176 Miryakefelon savaşı ile Anadolu Türk yurdu haline geldi.
  • 1230 yılında Harzemşahlara karşı yassıçemen savaşı kazanıldı.
  • Türk tarihinin ilk nitelikli isyanı olan Baba İshak isyanı çıktı.
  • 1243 Kösadağ savaşı kaybedildi.

Kösadağ Savaşı Sonuçları

  • Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu.
  • Anadolu Selçukluları ilhanlılara bağımlı hale geldi.
  • Anadolu tahrip edildi.
  • Olumlu sonuç olarak ise Türk nüfusu arttı.

DİKKAT!!! Kösadağ ve Ankara Savaşının ortak sonucu Anadolu Türk siyasi birliği bozulmasıdır.

Anadolu Selçuklu Devleti  Ticareti Geliştirmek İçin;

  • Kervansaraylar yapıldı.
  • Sigortacılık sistemi başlatıldı.
  • Suğdak ,Sinop, Samsun, Antalya alındı.
  • Türk denizciliğinin öncüsü olmuştur.

Kösadağ Savaşından Sonra Anadolu’da Kurulan Beylikler

  • Osmanoğulları: Sögüt –Domaniç
  • Karamanoğulları: Konya-Karaman-Resmi Dil Türkçe
  • Karesioğulları:  Balıkesir-Denizci-Osmanlıya katılan ilk beylik
  • Dulkadiroğulları:  Kahramanmaraş- Osmanlıya katılan son beylik
  • Hamitoğulları:  Isparta- Antalya –Denizci
  • Germiyanoğulları:  Kütahya
  • Aydınoğulları:  Aydın-Denizci
  • Menteşeoğulları: Muğla-Denizci
  • Candaroğulları : Sinop –Samsun-Denizci
  • Saruhanoğulları: Manisa-Denizci

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ KÜLTÜR VE MEDENİYET

1)Devlet Yönetimi

  • Hükümdar unvanları; Keyhüsrev,Keykubat,Keykavus
  • Semboller;kılıç-yay-çetr-örgin-otağ-asa-tiraz-hilat

2)İlim İnsanları

  • Hz. Mevlana :Kebir ve Mesnevi
  • Hacı Bektaşi Veli :Makalat
  • Yunus Emre : Risalettin Nushiye
  • Aşık Paşa: Garipname
  • Gülşehri: Mantık’ur tayr

3) Ahilik

  • Ahi evran tarafından kuruldu.
  • Gayrimüslimler bu teşkilata alınmadı.
  • Esnaflar ahitnameye uymak zorundadırlar.
  • Mesleki eğitim verildi.
  • Esnaflar arasında dayanışmayı artırmıştır.
  • İhtiyaca göre mal üretilmiştir.

4)Mimarı-Sanat

Anadolu Selçuklularında;

  • İlk han :Alay Han
  • İlk Cami : Alaaddin Cami
  • İlk Medrese: Kayseri koca Hasan
  • İlk hastane : Gevser Nesibe

 Anadolu Selçuklularından Günümüze Kalan En Önemli Eserler

  • Pervane hamamı:Tokat
  • Akköprü,arslanhane:Ankara
  • Gök medrese: Sivas
  • Çifte minareli medrese : Erzurum
  • Cacabey medresesi :Kırşehir
  • Hunad hatun,kocahasan, Gevser Nesibe :Kayseri
  • İnce Minareli Medrese,Aladdin Cami,Taş Mescid,Kudadabat Sarayı,Karatay Medresesi : Konya

İPUCUJJJ Paşa, Sultan,Yeşil varsa Osmanlıya ait eserler;

Çifte,Alaaddin varsa Anadolu Selçuklu Devletine ait eserlerdir.

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ YAZILI ESERLERİ

Kutadgu Bilig

  • Yusuf has hacip tarafından yazılmıştır.
  • Tamgaç Buğra Han(Uluğ Kara Buğrahan)a yazılmıştır.
  • Mutluluk veren bilgi anlamına gelir.
  • İlk Türk-İslam yazılı edebi eseridir.

Divan-I Lügatit Türk

  • Kaşgarlı Mahmut tarafından Ebu Kasım Abdullah’a yazılmıştır.
  • Türkçenin Arapçadan daha zengin bir dil olduğunu belirtmek için bu ansiklopedik sözlüğü yazmıştır.
  • Eser Arapça yazılmış ve eserde Türk dünyasına ait harita bulunur.

Atabetü’l Hakayık

  • Edip Ahmet Yükneki tarafından Emir Sipahsalara yazılmıştır.
  • Hakikatların eşiği anlamına gelir.

 Divan-ı Hikmet

  • Ahmet Yesevi tarafından Satuk Buğra Hana yazılmıştır.
  • İlk Türk musavvıfıdır.
  • Timur tarafından mezarını  bulup üzerine türbe yaptırılmıştır.

Şehname

  • Firdevsi tarafından  Gazneli Mahmut’a yazılmıştır.
  • İran Turan mücadelesini anlatır.
  • Burada Afrasiyap olarak  geçen Türk hükümdar Alp Er Tungadır.

Muhakemetül Lügateyn

  • Ali Şiir Nevai tarafından yazılmıştır.
  • Türkçe’nin farsça ve Hintçeden daha zengin bir dil olduğunu belirtmek amacıyla yazmıştır.

Siyasetname

  • Nizamül Mülk tarafından SultanMelikşaha yazılmıştır.
  • Devletin nasıl yönetildiğinianlatmıştır.
  • İlk Türk atabeyidir ve lakabınıhalife vermiştir. 
  •  RUBAİ
  • Ömer Hayyam tarafından SultanMelikşah’a yazılmıştır.
  • Cebr ile çalışmaları ile ünlenmiştir.

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ KPSS SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ LYS SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir